WYŻSZA SZKOŁA FINANSÓW I ZARZĄDZANIA




TEMAT PRACY:CENA RÓWNOWAGI RYNKOWEJ A CENA MAKSYMALNA i MINIMALNA












Rynek obejmuje różnorakie poziome więzi, jakie istnieją pomiędzy podmiotami gospodarczymi i konsumentami, a więc pomiędzy tymi, którzy sprzedają i kupują towary. Obecnie istnieje gospodarka wolnorynkowa, gdzie podmioty gospodarcze mają pełną swobodę gospodarowania i państwo nie ingeruje w gospodarkę. Ważną rolę spełnia cena – ilość pieniędzy, którą kupujący skłonny jest zapłacić za dany towar lub usługę. Wywiera ona wpływ zarówno na konsumentów, jak i producentów. Funkcje cen to: równoważąca (cena równoważy popyt z podażą), informacyjna (cena dostarcza wiarygodnych informacji na temat stopnia rzadkości danego dobra i kosztów wytwarzania), redystrybucyjna (ceny urealniają dochody nominalne i nominalne zyski), oraz agregacyjna (ceny agregują różne wielkości, sumują wielkości, których sumować się nie da w tych jednostkach, w których są wyrażane). Jednym z zadań ekonomii jest zbadanie prawidłowości w zachowaniu się konsumentów i reakcji producentów wobec zmiennych informacji napływających z rynku. Popyt to takie zapotrzebowanie na dane dobro, za które nabywca gotowy jest zapłacić ustaloną na rynku cenę, dysponując do tego celu odpowiednią sumą dochodu pieniężnego. Można powiedzieć, że ludzie ze swoimi gospodarstwami oraz pracodawcy szukający pracowników stoją po stronie popytu. Istnieją różne rodzaje popytu: potencjalny (preferencje - ludzie, którzy chcieliby coś kupić nie mają na to pieniędzy), sztywny (jakakolwiek cena nie wywołuje zmiany popytu, może to dotyczyć towarów niezbędnych takich jak np. sól) i efektywny (popyt poparty siłą nabywczą pieniądza - gotówką). To, na jakim poziomie kształtuje się cena zależy od popytu. Jeżeli popyt rośnie to wraz z nim rośnie cena towaru, jeśli spada to cena towaru również spada. Jest to więc zależność wprost proporcjonalna.



Rys.1.Zależność popytu od ceny
Zauważalne są na rynku odstępstwa od prawa popytu (zależnością między wysokością popytu na dany towar a poziomem ceny rynkowej). Zaliczamy do nich:
 Przypadek Giffena - dotyczy dóbr podstawowych; mimo, że ceny rosną, np. ziemniaków lub chleba, popyt na nie może także wzrosnąć, jeśli inne produkty żywnościowe nie będą łatwo dostępne.
 Przypadek Veblena – dotyczy dóbr luksusowych takich jak np. samochód, kawior. Wzrost ceny jest powodem zwiększonych zakupów danego towaru przez konsumenta w celu dowartościowania się (snobizm).
 Efekt spekulacyjny – wzrostowi ceny może towarzyszyć wzrost popytu, jeśli konsumenci przewidują, że w najbliższym czasie ceny nadal będą rosły i odwrotnie. Gdy ceny wzrastają, to czekamy aż spadną, gdy tak się stanie obserwujemy wzrost popytu.
Na poziom popytu nie wpływa tylko wysokość cen. Popyt wiąże się z oddziaływaniem takich czynników jak:
• zasobnością finansową, dochodowością podmiotów - wraz ze wzrostem dochodów, popyt na większość dóbr wzrasta
• gustami i preferencjami nabywców – popyt na towary nieatrakcyjne spada
• sezonowością – inny popyt, np. na futra jest zimą, inny latem
• liczbą ludności – determinuje ona popyt globalny, mniejsza liczba ludności-mniejszy popyt
• strukturą ludności pod względem wieku, płci, poziomu wykształcenia, rodzaju wykonywanej pracy, miejsca zamieszkania
• ceną dóbr komplementarnych (uzupełniających) – np. wzrost cen benzyny powoduje spadek popytu na samochody
• ceną dóbr substytucyjnych (zastępczych) – np., gdy wzrośnie cena biletów kinowych może będzie się opłacało pójść do teatru
• wpływem czynników zewnętrznych - np. reklama
• wysokością obciążeń podatkowych – im wyższe podatki tym mniej pieniędzy przeznaczymy na inne potrzeby
• przewidywaniem zmiany cen
Podaż to ilość dóbr zaoferowanych przez producenta lub sprzedawcę na rynku przy określonej cenie. Po stronie podaży stoją przedsiębiorstwa wytwarzające produkty, oferujące usługi oraz punkty handlowe, instytucje finansowe i pracownicy oferujący pracę. Podobnie jak popyt podaż również wpływa na cenę. Jest to jednak zależność odwrotnie proporcjonalna: jeżeli producenci zaoferują zbyt wiele dóbr (czyli zwiększy się podaż) to cena w sposób naturalny spadnie, jeżeli podaż produktu będzie mała to jego cena wzrośnie.

Rys.2.Zależność podaży od ceny

Na wielkość podaży poza wysokością ceny i popytem maja wpływ takie czynniki jak:
• koszty produkcji, rentowność produkcji - spadek cen jednostkowych poszczególnych czynników (np. kosztów energii, płac) pobudza producentów do zwiększenia produkcji przy każdej cenie produktu. Z kolei wzrost cen czynników wytwórczych (np. mąki w produkcji makaronu) czyni produkcję mniej opłacalną i powoduje spadek podaży.
• stosowane technologie - postęp techniczny powoduje wzrost podaży, gdyż producenci będą gotowi w tych samych warunkach wykonać więcej niż przedtem przy każdym poziomie ceny.
• możliwości produkcyjne – zależą od rodzaju towaru i zdolności produkcyjnych przedsiębiorstw, z którymi firma współpracuje.
• przewidywanie cen - producenci przewidują, że wzrośnie cena jakiegoś towaru, magazynują go i oferują potem do sprzedaży. Oznacza to, że podaż spadnie.
• liczba producentów na rynku – zwiększa ona ilość oferowanych produktów, tzn., że podaż wzrośnie, natomiast, gdy zmniejszy się ilość przedsiębiorstw podaż spadnie.
• polityka interwencyjna państwa.
• podatki i akcyzy - niektóre podatki np. od wartości sprzedaży są traktowane przez wytwórców jako „koszt” wytworzenia produkcji, wpływają one niekorzystnie zmniejszając podaż. Natomiast podatek od zysków nie wpływa na podaż.
• możliwości finansowe przedsiębiorstw.
Istnieją powiązania pomiędzy popytem, podażą a ceną. Jeżeli popyt na dane dobro wzrośnie, to po pewnym czasie podaż tego dobra również wzrośnie (producenci zwiększą produkcję dobra, na które występuje niedobór). Jeżeli cena zostanie ustalona na zbyt wysokim poziomie, dojdzie do wzrostu podaży danego dobra i spadku popytu na to dobro, ponieważ kupującym nie będzie się opłacał jego zakup. Natomiast jeżeli cena danego dobra zostanie ustalona na zbyt niskim poziomie, popyt na nie wzrośnie a podaż spadnie, ponieważ producentom nie będzie się opłacało wytworzenie danego dobra.
Patrząc na popyt i na podaż można powiedzieć, że najlepsza sytuacja jest wtedy, gdy popyt równa się podaży – występuje stan równowagi:


Rys.3.Równowaga popytu i podaży

Cena równowagi rynkowej (E) jest to punkt przecięcia krzywej popytu i krzywej podaży. Przy tej cenie nie występuje ani nadwyżka, ani niedobór. Cena wyższa od ceny równowagi to cena, przy której jest przewaga podaży nad popytem, a więc nadwyżka dóbr. Nadwyżka podaży nad popytem wpływa na obniżenie ceny rynkowej, a nadwyżka popytu nad podażą powoduje, że cena szybko rośnie. Spadająca cena zwiększa popyt ze strony konsumentów i równocześnie ogranicza podaż ze strony producentów. Natomiast rosnąca cena zmniejsza popyt, równocześnie zachęcając producentów do zwiększenia podaży.
Cena minimalna to cena leżąca powyżej punktu równowagi rynkowej. Występuje ona w sytuacji nadwyżki i jest wprowadzana przez rząd dla ochrony producenta.
Cena maksymalna leży poniżej punktu równowagi, jest to cena, powyżej której nie można oferować towarów na rynku. Występuje ona w stanie niedoboru i jest wprowadzana dla ochrony konsumenta.
Podaż i cena zmieniają się w jednakowym kierunku. Zwiększenie ceny powoduje wzrost podaży, a spadek ceny pociąga za sobą spadek rozmiaru sprzedaży. Producenci starają się zwiększać wykorzystanie istniejącej zdolności produkcyjnej w drodze inwestycji. Jeżeli na rynku obserwuje się systematyczne obniżanie ceny rynkowej produktu zagrażające rentowności produktu, to przedsiębiorcy będą zmniejszać rozmiary produkcji, a nawet wycofywać się z produkcji próbując transferować kapitał do dziedzin bardziej rentownych.
Analiza Ceny Równowagi

Wszystkie jednostki gospodarcze podejmują decyzje dotyczącą cen. Cena musi a przynajmniej powinna być związana z rozmiarami prowadzonej działalności oraz z ponoszonymi kosztami. Analiza CVP (Cost - Volume - Profit), której zadaniem jest wskazanie punktów progowych (głównie ilościowego i wartościowego) jest użytecznym narzędziem przy rozwiązywaniu problemów związanych z ustalaniem cen.
Cenę równowagi możemy wyliczyć z podstawowego dla analizy progu rentowności równania:
S=Kc,
(gdzie S—wartość sprzedaży, Kc-koszty całkowite, p-cena)
S=x* p, Kc=x* kz+ Ks
stąd po podstawieniu:
x* p=x* kz+ Ks
po przekształceniu:

lub

Jak wynika z równania (1) cena równowagi to nic innego jak całkowity koszt jednostki wyprodukowanej i sprzedanej. Z równania (2) wynika, że cena równowagi to suma kosztu zmiennego jednostkowego i kosztu stałego jednostkowego. Przy x— jednostkowe koszty stałe dążą do O, dlatego graniczną wielkością ceny równowagi jest koszt zmienny.

Przy analizie ceny równowagi należy wziąć pod uwagę albo:
• Maksymalne realne zdolności produkcyjne przedsiębiorstwa dla podania wielkości wolumenu.
• Działalność rynku i udział przedsiębiorstwa w rynku (jest to często trudne do oszacowania lecz dzięki temu x nie będzie zawyżone, a co za tym idzie cena nie będzie zaniżona).

Jeżeli przedsiębiorstwo generuje zyski to cena równowagi będzie poniżej aktualnej ceny sprzedaży lub ceny rynkowej.

p realna - p równowagi
p równowagi
możemy obliczyć rentowność sprzedaży na jednostkę oraz dla całej sprzedaży. Rentowność w tym przypadku można potraktować jako margines bezpieczeństwa ceny tzn. wynik wskaże, o ile można obniżyć cenę, aby sprzedaż nie przyniosła straty.

Zmiana ceny realnej może spowodować ilościową zmianę rozmiarów sprzedaży. Związane jest to z cenową elastycznością popytu, czyli intensywnością reakcji nabywców przejawiającą się w skali zmiany wielkości zakupów pod wpływem zmiany ceny. Elastyczność cenową popytu mierzy współczynnik elastyczności Ed.23'


Q1 - początkowa wielkość popytu/sprzedaży - x
Q2 - wielkość popytu po zmianie ceny
p1 - początkowa cena
p2 - nowa cena dobra

Współczynnik Ed może przyjmować różne wartości w zależności od tego, jakiego rodzaju dobra opisuje:

Ed< -1 popyt elastyczny (najczęściej występujący w gospodarce rynkowej), zmiana ceny o 1 % powoduje zmianę popytu o więcej niż 1 %.
Ed= -1 popyt neutralnie elastyczny.
Ed> -1 popyt mało elastyczny, zmiana ceny o 1powoduje zmianę popytu o mniej niż 1 %.
Ed= 0 popyt sztywny (dobra podstawowe), brak zmiany popytu na zmianę ceny.
Ed> 0 paradoksy Giffena i Voeblena.

Elastyczność popytu jest szczególnie ważna dla producentów ponieważ wraz z kosztami produkcji określa ona ceny, po których firmy sprzedają swoje wyroby. Wzrost lub spadek ceny mogą powodować wzrost, spadek bądź pozostawienia bez zmiany całkowitych wydatków konsumenta w zależności od elastyczności popytu. Jeżeli firma obniża swoje ceny i ponosi większe koszty produkcji (związane jest to z większą produkcją i sprzedażą), może ona jeszcze podnosić swoje zyski, jeżeli popyt na dane dobro jest bardziej niż elastyczny. Oczywiście jest to także uwarunkowane tym, że:

• Nowa cena nie może być niższa niż cena równo wagi,

• Popyt nie przekracza maksymalnych realnych zdolności wytwórczych przedsiębiorstwa, tzn wyliczona wielkość 02 nie może być większa niż realne zdolności wytwórcze.

• Elastyczność popytu jest dobrze oszacowana,

• Konkurenci nie zastosują podobnego manewru,

• Skutki zmiany cen zostaną zauważone w dłuższym okresie czasu,

• Kosztem zwiększenia ilości produkowanych wyrobów nie pogorszy się ich jakość.

Każda krzywa popytu musi dotyczyć jakiegoś okresu czasu. W skali krótkiego odcinka czasu popyt na jakieś dobro może być zupełnie nieelastyczny, ponieważ dopiero w dłuższym okresie czasu konsumenci zareaguj ą na zmianę ceny. Krzywa popytu w dłuższym okresie czasu będzie bardziej elastyczna.

Elastyczność popytu zależy także od substytucyjności danego dobra ponieważ substytuty umożliwiają nabywcom reagowanie na zmianę ceny poprzez przestawienia się na kupno innego dobra. Istnienie dużej liczby różnorodnych substytutów oznacz, że popyt będzie prawdopodobnie elastyczny. Podobieństwo substytutów, ich zdolności w zakresie zaspokajania tej samej potrzeby podstawowej również wpływa na elastyczność. Im bliższy substytut danego produktu, tym bardziej elastyczny będzie popyt na dane dobra.

Z podanego wzoru na współczynnik Ed możemy wyliczyć nową wielkość popytu

W tym przypadku kierownictwo powinno dokładnie znać wartość współczynnika Ed dla danego produktu. Przyjmując, że cena równowagi dla wolumenu sprzedaży Q1 wynosi:

Możemy przedstawić wzór na cenę równowagi dla ilość Q2 w następujący sposób:

W analizie CVP można także uwzględnić zysk rezydualny tzn taki jaki pragniemy osiągnąć w danym okresie na sprzedaży dobra
x* p = x* kz+ Ks+ Z
po przekształceniu otrzymujemy równanie opisujące cenę równowagi

Wynika z niego, że cena równowagi to nic innego jak suma kosztów całkowitych przypadających na jednostkę i zysku na jednostkę produktu. Należy pamiętać, że cena równowagi jest to tzw cena minimalna jaką przedsiębiorstwo może osiągnąć na rynku sprzedając x wyrobów, aby uzyskać zysk Z. Poniżej tej ceny cel w postaci zysku może zostać nie osiągnięty.
Cena, ilość pieniędzy, jaką należy zapłacić za nabycie jednostki określonego towaru, dobra lub usługi. W gospodarce rynkowej ceny najczęściej kształtują się na rynku w wyniku ukształtowanej relacji pomiędzy popytem i podażą (cena wolna), w pewnym zakresie kształtowane są pod wpływem producentów lub konsumentów, w nielicznych przypadkach kształtowane są przez państwo (ceny sterowane administrowane).
Ceny są podstawowym instrumentem mechanizmu rynkowego kształtującego równowagę rynkowa .Spełniają dwie podstawowe funkcje: informacyjną i motywacyjną (bodźcową).
Informują one wszystkie podmioty gospodarcze o aktualnych warunkach zawierania transakcji kupna - sprzedaży, o relacji pomiędzy popytem i podażą. Ich poziom i zmiany są podstawą podejmowania przez podmioty gospodarcze decyzji o kontynuacji lub zmianie swojego zachowania w procesie gospodarowania, przystosowaniu do zmieniających się warunków rynkowych.
Cena minimalna, w gospodarce rynkowej – ustalana jest przez rząd na żądanie producentów cena, poniżej której nie wolno sprzedawać danego towaru. Jest ona zawsze wyższa od ceny równowagi rynkowej
Wiąże się z tym konieczność zapewnienia rekompensat dla konsumentów, aby przeciwdziałać zmniejszeniu wielkości popytu i spożycia.
Cena maksymalna, pułap ceny, w gospodarce rynkowej - ustalona przez rząd pod naciskiem konsumentów cena, powyżej której nie wolno sprzedawać danego towaru. Jest ona niższa od ceny równowagi rynkowej.
Może to spowodować konieczność wprowadzenia subwencji dla producentów w celu przeciwdziałania zmniejszeniu produkcji i podaży. Stosowana często jako instrument polityki antymonopolowej
Cena, przy której rozmiary podaży ( ilości oferowane produktu) zrównają się z rozmiarami popytu ( ilości produktu, które konsumenci chcą kupić) nosi nazwę ceny równowagi rynkowej. Cena równowagi "oczyszcza" rynek z jakiejkolwiek nadwyżki popytu bądź podaży- dlatego nosi ona nazwę ceny oczyszczającej rynek.
Cenie maksymalnej regulowanej przez państwo towarzyszy zjawisko niedoboru podaży w stosunku do popytu. Podczas gdy cena maksymalna leży poniżej punktu równowagi wyznaczonego przez mechanizm wolnej konkurencji, to cena minimalna leży powyżej punktu równowagi rynkowej. Cena minimalna- cena podparta od dołu, jest ona wyższa od ceny równowagi (chroni producenta). Cena maksymalna- cena podparta od góry. Jest ona niższa od ceny równowagi ( chroni konsumenta).