Prezentacja przedsiębiorstwa.
Ekonomika zajmuje się funkcjonowaniem przedsiębiorstwa. Przedsiębiorstwo - aktywne przejawianie się działalności ludzkiej.
Według Johna Sein’a przedsiębiorstwo to trzy podstawowe czynniki produkcji - praca, ziemia, kapitał i ich kombinacje. Czynniki te przenikają się i osiągamy efekty:
1. maksymalizacja zysku
2. minimalizacja kosztów.
Przedsiębiorstwa funkcjonują w oparciu o szereg innych zasobów:
1. zasoby naturalne o charakterze uniwersalnym – przestrzeń – lokalizacja w określonych warunkach, / /drogi , ekologia/
2. ziemie i grunty – znajduje się na określonej powierzchni, ale może posiadać też grunty
3. środki rzeczowe – budynki, budowle, maszyny, urządzenia, wyposażenie
4. środki obrotowe – postać rzeczowa zapasy, środki finansowe gotówka, papiery wartościowe.
5. Menedżerskie uczestnictwo kadry zarządzającej w zarządzaniu przedsiębiorstwem
6. Pracy wykonawczej – robotnicy
7. Wiedzy – postęp techniczny, nowoczesne rozwiązania, patenty, licencje
8. Posiadanych i opanowanych przez przedsiębiorstwo stosunków: międzyludzkich, handlowych, prawnych, które zapewniają przedsiębiorstwu integrację z otoczeniem
9. Niematerialne – najważniejsze, łączą się z kreowaniem zdolności rozwoju przedsiębiorstwa

Przedsiębiorstwo stara się zaistnieć na rynku poprzez wykreowanie swojego wizerunku –image. Proces wytwarzania marki to działalność wieloletnia, wielopokoleniowa. Jest często droższa niż wartość rzeczywista firmy.
Grossman i Hart określili przedsiębiorstwo jako zbiór aktywów, które ono posiada.
Cobb i Douglas twierdzili, że przedsiębiorstwo to funkcja produkcji. Według nich to zbiór czynników produkcji, które przyczyniają się do wytworzenia określonego produktu.
R.Coase – laureat nagrody Nobla z 1991 roku, uważa, że jednostki koordynują działania , które tworzą przedsiębiorstwa: minimalizują koszty informacji bo ta jest najdroższa. ( Należy zdobyć informacje- gdzie ulokować zakład, co produkować, jak to zorganizować). Całe przedsiębiorstwo to zdobywanie informacji.
F. Knight – przedsiębiorstwo to przedsiębiorca , który podejmuje ryzyko prowadzenia działalności.
Art. 55 KC definicja przedsiębiorstwa –zespół składników materialnych
i niematerialnych przeznaczonych do realizacji zadań gospodarczych. Obejmuje wszystko co wchodzi w skład przedsiębiorstwa, w szczególności zaś:
1. firmę / nazwę/ , znaki towarowe i inne oznaczenia indywidualizujące przedsiębiorstwo
2. księgi handlowe
3. nieruchomości i ruchomości należące do przedsiębiorstwa, w tym produkty i materiały
4. patenty, wzory użytkowe i zdobnicze
5. zobowiązania i obciążenia związane z prowadzeniem przedsiębiorstwa
6. prawa wynikające z najmu i dzierżawy lokali zajmowanych przez przedsiębiorstwo
Przedsiębiorstwa działają w oparciu o zasady:
 Zasada gospodarności
 Zasada przedsiębiorczości
 Zasada rentowności
 Zasada rachunku ekonomicznego
Zasada gospodarności to zasada racjonalnego postępowania przedsiębiorstwa w warunkach kwantyfikacji celu i środków działania. Maksymalny stopień realizacji - przy danych nakładach osiągamy maksymalny zysk.
Zasada przedsiębiorczości w szerokim znaczeniu mówimy, że przedsiębiorczość to skłonność do podejmowania zadań, rozpoczynania czegoś; w węższym znaczeniu jest to cecha psychiczna lub zespół cech, które warunkują bycie dobrym przedsiębiorstwem / mamy osiągnąć sukces /. Zasada ta oznacza gotowość do podejmowania oraz twórczego rozwiązywania problemów. To też umiejętność wykorzystania nowych możliwości i elastycznego przystosowania się do zmieniających warunków.
Na przykład: kupowanie po niższych cenach , a sprzedawanie po wyższych.
Zasada rentowności wiąże się ona bezpośrednio z uzyskiwaniem nadwyżki wynikającej ze sprzedaży produkcji, nad nakładami poniesionymi jest to osiągnięcie zysku.
Zasada rachunku ekonomicznego narzędziem realizacji zasady gospodarności przedsiębiorstwa jest
Decyzji rachunek ekonomiczny. Jest to sposób mierzenia nakładów i efektów działalności gospodarczej, który sprzyja podejmowaniu optymalnych decyzji zmierzających do maksymalizacji efektów użytkowych. Rachunek ekonomiczny zmusza przedsiębiorstwa do dokonywania wyborów, możemy go stosować gdy zjawiska są mierzalne. Rachunek ekonomiczny jest aktywnym instrumentem w procesie sterowania przedsiębiorstwa, ale muszą istnieć następujące warunki:
a. wymierność elementów rachunku ekonomicznego
b. porównywalność rozwiązań ( brak innych powoduje niemożność porównania)
c. praktyczna przydatność i wykorzystanie wyników rachunku.
Przedsiębiorstwo działa także w oparciu o funkcje, zostały one sformułowane po raz pierwszy przez Fayol’a w roku 1916, uważał on , że wszystkie czynności możemy podzielić na funkcje i czynności:
1. techniczne – produkcja, fabrykacja
2. finansowe – poszukiwanie kapitału, obrót
3. handlowe – kupno, sprzedaż
4. ubezpieczeniowe – ochrona mienia , osób
5. rachunkowościowe – sporządzanie bilansu, inwentaryzacji, ustalanie cen
6. zarządzania – organizowanie , planowanie, koordynowanie, kontrola.
Inne funkcje wg Podręczników to : produkcyjne, techniczne, handlowe, personalne, planistyczne, administracyjno- gospodarcze.
Według P.C. Drucker - funkcje marketingowe i innowacyjne – to podstawowe funkcje realizowane przez przedsiębiorstwo.
Według Duraja funkcje przedsiębiorstwa zazębiają się z funkcjami zarządzania w czasie, są to :
- funkcje przedsiębiorstwa –marketing, finanse, kadry, produkcja, badania i rozwój, transport
- funkcje zarządzania – planowanie, organizowanie, motywowanie, koordynowanie, kontrolowanie.
- funkcje czasu

Klasyfikacja celów przedsiębiorstwa przedsiębiorstwo stawia sobie cele które realizuje.+
I. maksymalizacja zysku
II. maksymalizacja sprzedaży
III. przetrwanie firmy
IV. osiągnięcie satysfakcjonującego poziomu zysku
V. osiągnięcie założonego udziału w rynku
VI. utrzymania minimalnego poziomu rotacji zatrudnionych
VII. wewnętrzny spokój
VIII. maksymalizację wynagrodzenia zarządu.
Polityka ofensywna odnosi się do punku I, II możliwa tylko w krótkim okresie czasu, w długim musi przeznaczyć środki na rozwój.
Polityka stabilizacyjna punkt IV – przeznaczamy część środków na rozwój, inwestujemy na pewnym poziomie, aby się utrzymać.
Polityka defensywna punkt VII brak inwestycji, przedsiębiorstwo nie inwestuje, może zniknąć z rynku, zbankrutuje.
Cechy przedsiębiorstwa:
 wyraźnie określony cel działalności
 odrębność ekonomiczna związana jest z tym, że przedsiębiorstwo dysponuje określonymi zasobami, chroni je przed zniszczeniem, dba o racjonalne wykorzystanie. Prowadzenie działalności na zasadzie samofinansowania, ponosi pełną odpowiedzialność za efekty swojej działalności, sporządza sprawozdania finansowe i wiąże dochody personelu z wynikami produkcyjnymi i ekonomicznymi.
 odrębność prawna uzyskuje się ją z chwilą dokonania wpisu w Rejestrze Handlowym przez Sąd Rejonowy. Z punktu widzenia osobowości prawnej może być prowadzona przez organizacje:
- posiadające pełną osobowość prawną – są to przedsiębiorstwa państwowe, spółki akcyjne, spółki z ograniczona odpowiedzialnością
- ułomne osoby prawne – które posiadają tylko niektóre aspekty osobowości prawnej, są to spółka jawna, komandytowa, partnerska
- organizacje , które mają znaczenie prawne, ale nie mogą być podmiotami praw i obowiązków są to spółki cywilne.
 odrębność organizacyjna przedsiębiorstwo jest organizacją formalną to znaczy organizacją celowo wyodrębnioną z otoczenia, posiadającą określoną strukturę organizacyjną wewnętrzną. W strukturze tej jest wydzielone ogniwo kierujące uprawnione do podejmowania decyzji w sprawach przedsiębiorstwa i ponoszące z tego tytułu odpowiedzialność.
 odrębność terytorialna może być zlokalizowane na określonym terytorium, ale mogą być podległe z innych regionów, chodzi o oddziaływanie na jednostki z którymi współpracuje, stwarza określone warunki np. budowa oczyszczalni, dbałość o rozwój infrastruktury.

Klasyfikacja przedsiębiorstw.

1. Według sekcji i działalności gospodarki narodowej
a. Prywatne
b. państwowe
1. Według rodzaju prowadzonej działalności
a. rolnicze, łowieckie, leśnictwa
b. rybołówstwa i rybactwa
c. przemysłowe
d. budowlane
e. handlowe
f. transportowe, składowania, łączności
g. pośrednictwa finansowego
h. obsługi nieruchomości i firm
i. administracji publicznej i obrony narodowej
j. edukacji
k. ochrony zdrowia i opieki społecznej
l. działalności komunalnej i socjalnej
i specjalne banki i fundusze emerytalne
1. Według rynku w którym działają
a. krajowe
b. zagraniczne
1. Według wielkości
a. niewielkie ( najmniejsze) do 5 osób
b. małe od 6 do 50 osób
c. średni od 51 do 500 osób
d. duże powyżej 500 osób
1. Według formy własności
a. Jednoosobowe
b. Spółki
c. Państwowe
d. spółdzielnie

Przedsiębiorstwa jednoosobowe to przedsiębiorstwa jednego właściciela, który jest osobą fizyczną. Działa w oparciu o ustawę o działalności gospodarczej oraz Kodeks Cywilny. Jest prowadzone i reprezentowane przez właściciela, który odpowiada w sposób wyłączny , bez ograniczeń za zobowiązania swojej firmy. Odpowiada majątkiem firmy i swoim osobistym. Pełnej odpowiedzialności towarzyszy pełna kompetencja, w szczególnych sytuacjach kompetencje mogą być delegowane na pełnomocnika. Nie ma w nim wymagań kapitałowych, ale rozpoczynając działalność powinniśmy mieć na przykład; koncepcję . Z reguły są to przedsiębiorstwa małe o charakterze handlowym lub usługowym.
Spółka to zrzeszenie osób lub kapitału w celu prowadzenia działalności gospodarczej. Z prawnego punktu widzenia to umowa zawierana przez wspólników celem prowadzenia wspólnego przedsiębiorstwa zarobkowego. Spółki dzielimy według dwóch kryteriów:
1. podstawy ekonomiczne i odpowiedzialność za zobowiązania
 osobowe – opierają działalność na osobistej pracy wspólników, którzy ponoszą pełną jednakową odpowiedzialność za zobowiązania . zaliczamy tu spółki cywilne, jawne, komandytowe i partnerskie
 kapitałowe – nie występuje więź między działalnością spółki ,a osobistą pracą wspólników. Wspólnicy nie odpowiadają za zobowiązania spółki wobec wierzycieli. Podmiotem odpowiedzialności jest jedynie spółka. Zaliczamy tu spółkę z ograniczoną odpowiedzialnością, spółkę akcyjną.
2. źródła prawa
 cywilne regulowane przez przepisy Kodeksy Cywilnego
 handlowe regulowane przez przepisy Kodeksu Handlowego.
Spółka cywilna art.860-875 KC powstaje w wyniku zawarcia umowy przez wspólników. Podajemy cel gospodarczy, czas trwania, sposób prowadzenia działalności, rodzaj i wysokość wkładów, zasady udziału wspólników w stratach, zyskach oraz zasady rozwiązania spółki. Nie ma osobowości prawnej, podmiotem praw i obowiązków są wszyscy wspólnicy. Każdy wspólnik uprawniony jest do prowadzenia spraw spółki, każdy ze wspólników odpowiada za zobowiązania spółki do pełnej wysokości.
Spółka jawna art.75-142 KH prowadzona we wspólnym imieniu przedsiębiorstwo zarobkowe. Powstaje w wyniku zawarcia umowy pisemnej, odpowiada umowie spółki cywilnej. Podlega rejestracji w Rejestrze Handlowym, nie posiada pełnej osobowości prawnej tylko ułomną, ma zdolność sądową. Charakterystyczną cechą jest wyodrębnienie majątku, są to wkłady wspólników oraz majątek nabyty na rzecz spółki w trakcie jej funkcjonowania. Za zobowiązania odpowiadają wspólnicy całym majątkiem solidarnie. Podstawowa różnica między spółką jawną ,a cywilną jest taka, że w jawnej podaje się nazwiska wspólników i rejestruje w Sądzie Rejonowym.
Spółka komandytowa art. 143-157 KH to forma pośrednia między spółkami osobowymi , a kapitałowymi. Istota przynamniej jeden ze wspólników (komplementariusz) odpowiada całym swym majątkiem, a odpowiedzialność przynajmniej jednego jest ograniczona ( komandytariusz), odpowiada on do sumy komandytowej. Do spółki tej mają zastosowanie przepisy jak do spółki jawnej. Zawarcie umowy spółki komandytowej wymaga aktu notarialnego.
Spółka partnerska wspólnicy – partnerzy wykonujący wolne zawody zawierają spółkę w celu prowadzenia działalności. Partnerami mogą być wyłącznie osoby fizyczne, uprawnione do wykonywania wolnych zawodów. Umowa zawarta w formie aktu notarialnego powinna zawierać:
- określenie wolnego zawodu wykonywanego przez partnerów
- przedmiot działalności spółki
- nazwiska, imiona partnerów którzy ponoszą nieograniczoną odpowiedzialność za zobowiązania
- firmę i siedzibę spółki
- czas trwania spółki
- wkłady i wartość wkładów wnoszonych przez wspólników
Spółkę tą rejestruje się w sądzie rejestrowym – należy dołączyć uprawnienia do wykonywania wolnego zawodu.

Spółki kapitałowe

Spółka z ograniczoną odpowiedzialnością - tworząc spółkę z ograniczoną odpowiedzialnością powinien być zgromadzony kapitał (minimum 50 000 zł). Kapitał spółki może być pokryty gotówką lub aportami (wkładami niepieniężnymi).
Kapitał spółki z ograniczoną odpowiedzialnością dzieli się na udziały - jeden udział nie może być mniejszy niż 500 zł.
Umowa spółki zawierana jest w formie aktu notarialnego w której musi być określone:
 przedmiot działania
 firma
 siedziba spółki
 wysokość kapitału udziałowego
 liczba i wysokość udziałów poszczególnych wspólników
Istnieje konieczność wyodrębnienia władz spółki, które stanowią:
 zgromadzenie wspólników
 zarząd
 rada nadzorcza
 komisja rewizyjna

Zgromadzenie wspólników ma prawo:
 podejmować decyzje we wszystkich sprawach Spółki,
 rozpatruje i zatwierdza sprawozdania, bilans, rachunek strat i zysków,
 udziela absolutorium zarządowi,
 podejmuje decyzje dotyczące zbycia lub wydzierżawienia przedsiębiorstwa,
 podejmuje uchwały o podziale zysku lub pokryciu strat.

Zarząd spółki jest organem wykonawczym, składa się z 1 lub większej liczby członków - mogą nimi być wspólnicy jak i osoby z poza ich grona. Do kompetencji zarządu należy bieżące prowadzenie spółki, reprezentowanie jej na zewnątrz, sprawowanie nadzoru.
Prawo nadzoru mają wszyscy wspólnicy spółki.

Rada nadzorcza - prowadzi bieżącą kontrolę z całego zakresu działalności spółki.

W dużych przedsiębiorstwach powołuje się komisję rewizyjną, która nadzoruje działalność finansowo-księgową.

Spółka Akcyjna - minimalny kapitał musi być w wysokości 500 000 zł. Kapitał nie musi być zgromadzony w momencie powstania spółki, może być zgromadzony poprzez publiczną subskrycję akcji.
Kapitał spółki akcyjnej może być pokryty gotówką lub aportami. Dzieli się na akcje o równej wartości minimalnej. Wartość minimalna jednej akcji nie może być mniejsza niż 1 zł.

Akcja jest papierem wartościowym, stanowi podstawę nabycia praw wspólnika w spółce akcyjne. Akcje mogą być imienne lub na okaziciela i są zbywalne. Spółka akcyjna może wydawać akcje uprzywilejowane, które związane są z prawem do głosu, dywidendą oraz podziałem majątku w razie likwidacji Spółki.

Utworzenie spółki akcyjnej wymaga ustanowienia jej statutu w formie aktu notarialnego.
W akcie tym należy określić:
 przedmiot działalności przedsiębiorstwa
 wysokość kapitału akcyjnego
 sposób jego zebrania
 nominalną wartość i ogólną liczbę akcji
 liczbę akcji uprzywilejowanych
 organizację władz zarządzających i nadzorczych.
Struktura i kompetencje są takie jak w spółce z ograniczoną odpowiedzialnością. Istnieje obowiązek powołania komisji rewizyjnej.
Przedsiębiorstwa państwowe - funkcjonują w oparciu o Ustawę o przedsiębiorstwach państwowych z 1981 r., która powstała w wyniku oczekiwań społeczeństwa.

W 1981 wprowadzone zostały zmiany w funkcjonowaniu przedsiębiorstw państwowych.
Zasady funkcjonowania przedsiębiorstw państwowych:
 samodzielność - oznacza uprawnienie organów przedsiębiorstwa do samodzielnego podejmowania wszelkich decyzji dotyczących funkcjonowania przedsiębiorstwa i jego działalności
 samofinansowanie - polega na tym, że przedsiębiorstwo pokrywa wszystkie wydatki z wygospodarowanych przychodów ze sprzedaży wyrobów i usług; wygospodarowane środki wydatkowane są na cele określone samodzielnie przez przedsiębiorstwo
 samorządność - polega na udziale załogi w zarządzaniu przez dwa organy
ogólne zebranie pracowników
radę pracowniczą

Do kompetencji ogólnego zebrania pracowników należy:
 uchwalenie statutu przedsiębiorstwa
 podział zysku osiągniętego przez przedsiębiorstwo
 uchwalenie planów wieloletnich.

Kompetencje rady pracowniczej obejmują:
1 - uchwalenie rocznego planu działalności
2 - podejmowanie uchwał w sprawie inwestycji
3 - wyrażanie zgody na włączenie i podział przedsiębiorstwa
4 - dysponowanie składnikami majątkowymi przedsiębiorstwa
5 - powoływanie i odwoływanie dyrektorów.

Przedsiębiorstwo państwowe powstaje z chwilą wpisu do rejestru gospodarczego w sądzie rejonowym, z chwilą powstania zostaje wydzielony fundusz założycielski przedsiębiorstwa, który tworzony jest z majątku ogólnonarodowego. W trakcie funkcjonowania przedsiębiorstwa tworzony jest fundusz przedsiębiorstwa ze środków wygospodarowanych w trakcie działalności.

Organami założycielskimi mogą być:
 naczelne i centralne organy administracji państwowej
 bank państwowy
 wojewodowie

Przedsiębiorstwa spółdzielnie

Spółdzielnia jest dobrowolnym zrzeszeniem nieograniczonej liczby osób, które w interesie swoich członków prowadzi działalność gospodarczą. Spółdzielnia powstaje w drodze założenia jej przez członków założycieli, podlega wpisowi do rejestru prowadzonego przez sądy rejonowe, z chwilą wpisu uzyskuje osobowość prawną. Założycielami spółdzielni powinno być co najmniej 10 osób fizycznych lub 3 osoby prawne; natomiast spółdzielnię rolniczą może założyć 5 osób fizycznych.

Spółdzielnie działają w oparciu o następujące organy:
 Walne zgromadzenie członków
 Rada nadzorcza
 Zarząd Spółdzielni

Kompetencje walnego zgromadzenia członków
 wybór członków rady nadzorczej
 uchwalenie kierunków rozwoju działalności gospodarczej
 zatwierdzenie sprawozdań i rocznych bilansów
 decyzje w sprawie podziału nadwyżki finansowej lub pokrycia strat
 pozbycia lub nabycia części przedsiębiorstwa
 uchwała dotycząca zmiany statutu

Do kompetencji rady nadzorczej należy kontrolowanie i nadzorowanie działalności zarządu spółdzielni.

Zarząd może być wielo lub jednoosobowy, wybierany jest najczęściej przez radę nadzorczą lub przez walne zgromadzenie, kieruje się bieżącą działalnością Spółdzielni i reprezentuje ją na zewnątrz.

Spółdzielnie działają na zasadzie smowystarczalności w oparciu o majątek spółdzielni.
Źródłami finansowania majątku spółdzielni są fundusze własne, do których należą:
a) fundusz udziałowy - powstaje z udziałów wnoszonych przez członków spółdzielni
b) fundusz zasobowy - powstaje z wpisowego członków i przelewów części nadwyżki bilansowej
W niektórych spółdzielniach jest tworzony fundusz wkładów, który powstaje z wkładów rzeczowych wnoszonych przez członków spółdzielni.

Obecnie możemy wyróżnić następujące rodzaje spółdzielni
1. spółdzielnie wytwórcze - zatrudniają członków zarobkowo
- rolnicze
- pracy
- produkcyjne
- inwalidów
- handlowców
2. spółdzielnie użytkowników - zaspokajają potrzeby swoich członków
- handlowe
- przetwórstwa
- oszczędnościowo-pożyczkowe
- mieszkaniowe

Ustawa o działalności gospodarczej z 28.12.1988 r. - na mocy tej ustawy każdy może podejmować i prowadzić działalność gospodarczą na równych prawach, każdy podmiot podlega wpisowi do odpowiedniego rejestru, każda działalność która nie jest zabroniona jest dozwolona, można zatrudniać pracowników.

Spółki, które podlegają wpisowi do rejestru:
część A - spółki jawne i komandytowe
część B - spółki z ograniczoną odpowiedzialnością i spółki akcyjne
część C - zagraniczne spółki kapitałowe

Każda spółka może zostać rozwiązana a następnie zlikwidowana w następujących przypadkach:
 z mocy prawa
 w skutek uchwały wspólników
 z mocy orzeczenia sądowego
 ogłoszenia upadłości

Z mocy prawa spółka rozwiązuje się gdy:
 cel spółki został osiągnięty bądź okaże się, że jest on nie możliwy do osiągnięcia
 nastąpiło zdarzenie, które na podstawie umowy spółki powoduje jej rozwiązanie
 jeżeli w spółce osobowej miałby pozostać tylko jeden wspólnik

W skutek uchwały wspólników - w każdym czasie po podjęciu uchwały wspólników zgodnie z umowa spółki lub przepisami regulującymi działalność spółki

Z mocy orzeczenia sądowego gdy:
 spółka prowadzi działalność naruszającą prawo i zagrażającą interesom państwa
 wspólnik lub członek organów spółki wystąpi z żądaniem jej rozwiązania a sąd uzna je za zasadne
 po zarejestrowaniu spółki stwierdzone zostaną (wystąpią) istotne dla dalszego istnienia spółki braki i nie zostaną one usunięte w wyznaczonym przez sąd terminie

W wyniku rozwiązania następuje likwidacja. W toku likwidacji następuje upłynnienie majątku spółki, następnie ściągnięcie wierzytelności oraz wypełnienie zobowiązań. Majątek pozostały po spłacie długów dzielony jest między wspólników. Podział następuje w wyniku dyspozycji zawartych w umowie, bierze się pod uwagę wielkość udziałów.
Spółki o tej samej strukturze, podobnym charakterze mogą się łączyć poprzez
 inkorporację
 fuzję

Inkorporacja - cały majątek spółki interkorporowanej przenoszony jest na spółkę interkorporującą w zamian za udziały bądź akcje.

Fuzja - dochodzi do utworzenia nowej spółki, na którą przechodzi majątek wszystkich spółek łączących się.

Spółki kapitałowe mogą podlegać przekształceniom w wyniku których mogą powstawać spółki córki.

Likwidacja przedsiębiorstwa państwowego może odbywać się w oparciu o ustawę o przedsiębiorstwach państwowych bądź o prywatyzacji przedsiębiorstw państwowych.

Przedsiębiorstwo państwowe może ulec likwidacji w oparciu o ustawę o przedsiębiorstwach państwowych jeżeli:
 zysk przedsiębiorstwa po opłaceniu podatków płatnych z zysku nie wystarcza na zapłacenie dywidendy obligatoryjnej
 ponad połowę wartości majątku przedsiębiorstwa wniesiono do spółek lub wyemitowano ponad tę wartość obligacji
 zakazano prawomocnie przedsiębiorstwu działania we wszystkich obszarach stanowiących jego dotychczasowy przedmiot działania a nie podjęło ono innej działalności w innej dziedzinie.
Decyzję o likwidacji przedsiębiorstwa podejmuje organ założycielski z własnej inicjatywy bądź na wniosek rady pracowniczej. Ostateczne zdanie w tej sprawie ma Minister Skarbu.

Przedsiębiorstwo państwowe może być zlikwidowane w oparciu o ustawę o prywatyzacji przedsiębiorstw państwowych w celu prywatyzacji poprzez:
 sprzedaż przedsiębiorstwa lub zorganizowanych części mienia
 wniesienie przedsiębiorstwa lub zorganizowanych części mienia do spółki
 oddanie przedsiębiorstwa lub zorganizowanych części jego mienia do odpłatnego korzystania osobom fizycznym (pracownikom).
Decyzję o likwidacji podejmuje organ założycielski z własnej inicjatywy bądź na wniosek rady pracowniczej. Wymagana jest zgoda Ministra Skarbu.

Majątek przedsiębiorstwa możemy podzielić na:
 majątek trwały
 majątek obrotowy

Do majątku trwałego zaliczamy:
 wartości niematerialne i prawne:
wartość firmy
inne wartości niematerialne i prawne (patenty, znaki towarowe, oprogramowanie)
 rzeczowe składniki majątku:
środki trwałe
inwestycje rozpoczęte
 finansowy majątek trwały
 należności długoterminowe

Środki trwałe:
 są własnością podmiotu gospodarczego
 są kompletne i zdatne do użytkowania
 przewidywany okres eksploatacji jest dłuższy niż 1 rok
 są przeznaczone na gospodarcze potrzeby firmy
 nie zużywają się w jednym cyklu produkcyjnym
 wartość zużycia przenoszą na nowo wytworzone produkty (wyroby)
 czas użytkowania jest dłuższy niż 1 rok

Środki trwałe podlegają zużyciu:
- fizycznemu
- ekonomicznemu bądź moralnemu - związane jest z postępem technicznym
Na zużycie fizyczne wpływają:
 czynniki mechaniczne
 czynniki chemiczne
 czynniki biologiczne

Podział środków trwałych według układu rodzajowego przeprowadzonego przez GUS:
grupa 0 - grunty i tereny
grupa 1 - budynki
grupa 2 - budowle
grupa 3 - kotły i maszyny energetyczne
grupa 4 - maszyny, urządzenia i aparaty ogólnego zastosowania
grupa 5 - maszyny, urządzenia i aparaty specjalne, branżowe
grupa 6 - urządzenia techniczne
grupa 7 - środki transportowe
grupa 8 - urządzenia, przyrządy, ruchomości i wyposażenie.

Środki trwałe w przedsiębiorstwie ulegają zużyciu poprzez oddziaływanie czynników.
Rodzaje zużycia
- zużycie fizyczne
- zużycie ekonomiczne (moralne)

Na zużycie fizyczne mają wpływ:
- czynniki mechaniczne (ścieranie, kruszenie, wyłamywanie)
- czynniki chemiczne (oddziaływanie substancji chemicznych)
- czynniki biologiczne (grzyby, osady)

Obok zużycia fizycznego występuje zużycie moralne, które wiąże się z postępem technicznym, powoduje wypieranie dotychczas występujących środków trwałych. Często mają miejsce sytuacje gdzie na nastąpiło zużycie fizyczne, ale moralnie środki trwałe już są zużyte.

Efektywne wykorzystywanie środków trwałych łączy się z wykorzystaniem środka trwałego w jak najdłuższym czasie, pełna gotowość środków trwałych. Nie jest możliwe np. wtedy gdy pojawiają się trudności z zatrudnieniem pracowników o odpowiednich kwalifikacjach.

Mierzenie efektywnego wykorzystania środków trwałych.

Mierniki efektywnego wykorzystania środków trwałych
 o charakterze ogólnym
Produktywność środków trwałych wyznaczamy dzieląc wartość produkcji przez wartość brutto środków trwałych. Przy analizach często posługujemy się wartością sprzedanych produktów do wartości brutto środków trwałych. Gdy produktywność wzrasta jest to sytuacja pożądana. Jeżeli się obniża to sytuacja jest niepokojąca.
 o charakterze szczegółowym
Amortyzacja środków trwałych polega na sukcesywnym na ogół comiesięcznym ustaleniu kwoty wartości zużycia środka trwałego i zaliczeniu tej kwoty w koszty działalności gospodarczej.

Umorzenie środków trwałych polega na sukcesywnym corocznym zmniejszaniu o wyliczoną kwotę wartości środków trwałych i tym samym wartości bieżącej środka trwałego.

Kwota amortyzacji = wartość początkowa środka trwałego / liczbę lat użytkowania

Stopa amortyzacji – możemy wyznaczyć ją poprzez podzielenie rocznej kwoty amortyzacji przez wartość początkową środka trwałego x 100

Rodzaje amortyzacji
- liniowa
- naturalna
- progresywna
- degresywna

Amortyzacja liniowa – zakłada równomierne odpisywanie zużycia składnika majątku trwałego w danej jednostce czasu przez cały okres jego eksploatacji.
Amortyzacja naturalna – metoda ta przyjmuje, że zużycie określonego środka trwałego jest proporcjonalne do wykonanej przy jego zastosowaniu pracy np. do liczby wytworzonych produktów.
Amortyzacja progresywna – metoda ta zakłada potrzebę stopniowego wzrostu odpisów amortyzacyjnych z uwagi na rosnące koszty utrzymania danego środka trwałego.
Amortyzacja degresywna – coraz częściej stosowana, metoda ta stara się uwzględnić fakt, że starszy środek trwały staje się mniej wydajny co powoduje, że z jego pomocą wytwarza się, minie produktów, produkty gorsze jakościowo, dlatego większe koszty amortyzacji należy przenieść na produkty wytwarzane we wcześniejszej fazie eksploatacji.

Ustalenie na jakim poziomie znajduje się zdolność produkcyjna przedsiębiorstwa (przepustowość, moc produkcyjna).
Moc produkcyjna – odnosi się do potencjalnej tematycznie wydajności maszyn i urządzeń, nie dotyczy całego przedsiębiorstwa.
Przepustowość – to możliwość produkcyjna stanowiska lub grupy stanowisk, które stanowią określony ciąg produkcyjny.
Zdolność produkcyjna – możliwość wytworzenia w danym okresie określonej ilości wyrobów przy optymalnym wykorzystaniu posiadanych czynników produkcji z uwzględnieniem trudności procesu produkcyjnego.

Cel wyznaczania zdolności produkcyjnej
- pomocna przy ustalaniu struktury asortymentowej produkcji przedsiębiorstwa
- przy wyznaczaniu zatrudnienia
- przy ustalaniu kosztów własnych

Na zdolność produkcyjną wpływają następujące czynniki
- środki pracy
- przedmioty pracy
- siłę roboczą – w sposób pośredni, możemy wskazać jak może wpływać na możliwości wytwórcze, dyscyplina pracy, kwalifikacje
Środki pracy i przedmioty pracy są to czynniki mierzalne

Przy określaniu zdolności produkcyjnej mają wpływ następujące czynniki
- maszyny i aparaty – im większa ilość tym większa zdolność produkcyjna przedsiębiorstwa
- wielkość powierzchni produkcyjnej
- cechy produkowanego wyrobu
- stosowane surowce, materiały
- technologia i organizacja produkcji
Wielkość powierzchni produkcyjnej wykorzystywana jest w przedsiębiorstwach montażowych.
Cechy produkowanego wyrobu – im bardziej złożony wyrób tym bardziej czasochłonność, wysoki poziom pracochłonności przy skomplikowanych produktach.
Surowce i materiały – rzutuje na zdolność produkcyjną poprzez jakość dostarczanych surowców i materiałów (grupowanie, sortowanie, pomiar, uszlachetnianie, dodatkowy czas na przygotowanie do produkcji – wysoka jakość krótszy czas na przygotowanie)
Technologia i organizacja produkcyjna – im nowocześniejsza tym zdolność przedsiębiorstwa wyższa, dobra organizacja produkcji oznacza brak przestojów.

Zdolność produkcyjną wyznaczamy w jednostkach naturalnych (kg, szt.).

Metody wyznaczania zdolności produkcyjnej

1. Metoda wskaźnikowa – jest najczęściej wykorzystywana, polega na tym, że zdolność produkcyjna badanego ogniwa czy przedsiębiorstwa oblicza się w odniesieniu do powierzchni roboczej budynków bądź wydajność agregatu wiodącego.
Wydajność agregatu wiodącego ustala się w sposób empiryczny przy pomocy analizy porównawczej.
Ma szczególne zastosowanie przy badaniu zdolności produkcyjnej przy produkcji aparaturowej, produkcji masowej i seryjnej.
Te

Zd = M x TN (1-p/100) WZ x NW x WWN

TK = 365 x h
TN = TK – TWD
TN = (365 – 52 – 38 – 8) x h
Te = TN – Tp

Zd = (M x TN (1 – p/100) WZ x WWN) / Np

Zd = (TN (1 – p/100) WZ x WWN x F (1 – pf/100)) / t1 x F1

Zd = Q x WN x (Te / tc)

M – ilość czynnych maszyn i urządzeń
TN – normalny czas pracy
p – planowane przerwy i przestoje
WZ – współczynnik zmianowości
NW – norma wydajności
WWN – wskaźnik wykonania norm
Np – norma pracochłonności
F – powierzchnia robocza (produkcyjna)
pf – procent niewykorzystanej powierzchni roboczej
t1 – czas montażu jednego wyrobu
F1 – powierzchnia zajęta pod montaż jednego wyrobu
Q – ciężar jednorazowego wsadu surowców
tc – czas trwania jednego cyklu
WN – wskaźnik uzysku produkcji gotowej
Te – efektywny czas pracy

2. Metoda analityczna – wyznaczanie zdolności produkcji polega na zbilansowaniu czasu pracy dysponowanego przez poszczególne stanowiska robocze i porównanie go z liczbą normogodzin wymaganych dla takich samych stanowisk roboczych. Pozwala wyznaczyć przepustowość stanowisk pracy. Stosujemy kiedy mamy do czynienia z produkcja jednorodną, możemy dodawać zdolność produkcyjną poszczególnych stanowisk, ogniw.
W przedsiębiorstwie gdzie występuje produkcja różnorodna jest wyznaczana na podstawie ogniwa wiodącego, pracochłonność kształtuje się na najwyższym poziomie, wytwarzający główny (podstawowy) element produktu gotowego, gdzie zostały zgromadzone środki trwałe o najwyższej wartości.

3. Metoda normatywna – w miejsce empirycznie ustalonych wskaźników oblicza się normatywy uzysku na jednostkę powierzchni roboczej lub też wydajności agregatów za pomocą metody analitycznej.

Podział remontów ze względu na zakres czynności:
- bieżące
- średnie
- kapitalne

Remont bieżący – ma na celu zapewnienie normalnej pracy maszyny czy urządzenia, polega na wymianie drugorzędnych i szybko zużywających się detali, polega również na regulowaniu mechanizmów, powoduje krótkotrwałą przerwę w pracy obiektu, koszty są określone na poziomie 10% wartości początkowej środka trwałego.

Remont średni – obejmuje naprawę lub wymianę kilku zespołów lub mechanizmów oraz przegląd poszczególnych części nie podlegających wymianie. Charakterystyczną cechą jest to, że połączony jest z częściowym demontażem obiektu a to powoduje czasowe wyłączenie z pracy, koszt nie większy niż 10%-30% wartości początkowej środka trwałego.

Remont kapitalny – najbardziej złożony, polega na pełnym demontażu, wymianie i regeneracji wszystkich części zamiennych, modernizacja danego obiektu, nowoczesne zespoły, koszt nie powinien przekraczać 70% wartości początkowej środka trwałego. W uzasadnionych przypadkach powyżej określoną wysokość kosztów można przekroczyć.

Działania remontowe mają charakter planowy, musi być określone w jakim okresie, które środki trwałe będą podlegały remontowi.

Majątek obrotowy.

Do aktywów majątku obrotowego zaliczamy
1) zapasy:
 materiały
 produkty gotowe
 produkty w toku
 towary handlowe
2) należności i roszczenia
3) krótkoterminowe papiery wartościowe
4) środki pieniężne

Gospodarowanie materiałami w przedsiębiorstwie odgrywa bardzo ważną rolę w warunkach gdy:
- dostępność jest ograniczona
- występuje wysoka cena materiałów
- w niektórych branżach udział kosztów materiałów w kosztach produkcji stanowi bardzo wysoki udział
Podział materiałów:
a) materiały podstawowe
b) materiały pomocnicze – zużywane są przy produkcji, nie mają zasadniczego znaczenia
c) paliwo
d) części zapasowe
e) opakowania
f) pozostałe materiały
g) odpady

Materiały można również podzielić na:
a) materiały bezpośrednie – można odnieść wprost do konkretnych wyrobów na podstawie dokumentu pobrania z magazynu
b) materiały pośrednie – różne cele produkcyjne i ogólne w wydziałach produkcyjnych

Gospodarowanie materiałami powinno mieć charakter racjonalny tzn.
1 - dostosowanie zaopatrzenia do potrzeb produkcyjnych
2 - zapewnienie maksymalnego stopnia użyteczności wykorzystanych materiałów w procesach produkcyjnych
3 - wybór stosunkowo najtańszych surowców
4 - minimalne zużycie materiału na jednostkę produktu (w oparciu o jednostkową normę zużycia)
5 - dotyczy minimalizacji zapasów materiałowych bez szkody dla ciągłości i rytmiczności produkcji

Normy zużycia materiału są ustalone dla materiałów bezpośrednich (podstawowych).
Metody statystyczne - dla materiałów podstawowych bierzemy pod uwagę wielkość zużycia z poprzednich okresach.

Inne:
- jednostkowe normy zużycia
- wsadowe normy zużycia
- zbiorcze normy zużycia
- normy uzysku
- normy wydajności

Ustalanie jednostkowej normy zużycia

Njzm = Nteor + S + O

Nteor - teoretyczna norma zużycia, ilość materiałów netto zawartych w produkcie
S – nieuniknione straty
O – odpady
Odpady użytkowe tzn. surowce wtórne
Odpady nieużytkowe – nie możemy ich powtórnie wykorzystać np. odpady i elektrownie atomowych
Jednostkowa norma zużycia = norma teoretyczna + odpady i straty
Jednostkowa norma teoretyczna jest niezbędna przy wyznaczaniu zapasów materiałów i surowców.
Zapo = Zu + ZK - Zp
Zu = P x Njnz

Zu – wielkość zużycia materiałów i surowców w ciągu roku (badanym okresie)
P – wielkość produkcji
ZK – zapas końcowy
Zp – zapas początkowy

Należy utrzymywać odpowiedni poziom zapasu aby nie angażować zbyt dużo środków finansowych, przy wyznaczaniu poziomu zapasów bierze się pod uwagę wielkość produkcji.
Zapas materiałów powinien być ustalony na poziomie pozwalającym utrzymać ciągłość i rytmiczność produkcji.

Zapas początkowy jest równy zapasowi końcowemu z poprzedniego okresu, który jest zapasem początkowym na kolejny okres.
Zapas końcowy może być ustalony jako zapas średni, normatywny.

Określenie cykliczonści dostaw (co jaki czas) będą dostarczane materiały, w jakim okresie.

Przy wyznaczaniu zapasu ważne jest ustalenie średniego cyklu dostaw.

Średni cykl dostaw:
1. gdy wielkość dostaw jest taka sama



2. dla zróżnicowanej ilości dostaw


t - ilość dni między kolejnymi dostawami
x – liczba dostaw
D – wielkość dostawy

Odchylenie od średniego cyklu dostaw
1. gdy wielkość dostaw jest taka sama


2. gdy wielkość dostaw jest zróżnicowana

ts – odchylenie w dniach dostaw opóźnionych w stosunku do średniego cyklu dostaw
Xs – liczba dostaw spóźnionych
Ds – wielkość dostaw spóźnionych w stosunku do średniego cyklu dostaw


Wyznaczanie optymalnej partii dostaw



Zu – wielkość zużycia materiałów i surowców w ciągu roku (badanym okresie)
Kz – koszty zakupu jednej dostawy
Km – koszt utrzymania jednostki materiału w magazynie w określonym okresie

Zapas optymalny


Optymalny cykl dostaw

Optymalna liczba dostaw


Cykliczność dostaw jest wykorzystywana przy ustalaniu zapasu materiałów. Zapas minimalny zapewnia utrzymanie ciągłości produkcji.





dz – dzienne zużycie

Podział zapasów
3. liczebności asortymentu
4. wartości zapasów (grupa A stanowi 70% wartości, zakupy tych materiałów są skrupulatnie określane a w szczególności: kiedy będzie realizowana dostawa, jaka będzie wielkość dostawy, poziom kosztów magazynowania, poziom kosztów przygotowania do produkcji)

Optymalny rozmiar zakupu (dotyczy firm handlowych oraz produkcyjnych) – przy ustalaniu bierzemy pod uwagę wielkość sprzedaży


S – roczna wielkość sprzedaży (w jednostkach naturalnych)
C1 – jednostkowy koszt zmienny zapasów
C2 – stały koszt jednego zamówienia

Odnawianie zapasu, efektywność wykorzystania.

Wskaźniki obrotowości – wiążą się ze zmianą środków, które uczestniczą w procesie
I faza – postać pieniądza
II faza – faza zakupu
III faza – faza przekształcania w wyroby
IV faza – faza magazynowania
V faza – faza sprzedaży

Materiały w trakcie obrotu (krążenia) zmieniają swoją postać, im szybszy obrót tym lepsza sytuacja dla przedsiębiorstwa ze względu na czynniki finansowe.

Wskaźniki rotacji zapasów:
1. wskaźnik obrotu zapasu – przedstawiany jest w postaci liczby obrotów jaką dokonują zapasy w badanym okresie

S – sprzedaż netto
- przeciętny stan zapasów
Ks – koszt własny sprzedaży
Wskaźnik ten przedstawia ile razy w roku przedsiębiorstwo odnawia stan swoich zapasów, co ile dni firma odnawia swoje zapasy

2. wskaźnik obrotu zapasów w dniach – informuje ile dni trwa jeden cykl obrotowy zapasów, co ile dni firma odnawia swoje zapasy

d – czas (liczba dni w okresie)


Należność – wielkość sprzedanych wyrobów, za które nie otrzymano zapłaty. Zarządzanie należnościami polega na ich minimalizacji.
Kredyt manipulacyjny – kilkudniowe odroczenie terminu spłaty należności dotyczące sprawdzenia zgodności dostawy z fakturą.
Kredyt handlowy (kupiecki) – celowe finansowanie zapasów odbiorcy, dotyczy okresu 30, 45 lub 60 dni terminu spłaty należności.
Cena za towary zostaje powiększona o koszty ryzyka spowodowanego:
1. utratą kapitału
2. utratą części wartości pieniądza (inflacja)
3. ryzykiem utraty płynności
4. ryzykiem utraty potencjalnych korzyści.

Środki pieniężne:
1. gotówka
2. rachunek bankowy
3. krótkoterminowe papiery wartościowe

Zarządzanie środkami pieniężnymi sprowadza się do ograniczenie ich do optymalnego poziomu, gwarantuje prowadzenie działalności, podnosi zyskowność.

Zarządzanie gotówką – ustalenie optymalnego poziomu gotówki, zapewnienie ciągłości działań.

Modele obliczania
1. Model Williama Baumola – służy do ustalenia optymalnego salda w gospodarce zrównoważonej

T – suma pieniędzy pokrywające całkowite zapotrzebowanie gotówkowe w badanym okresie
F – jednostkowy stały koszt transakcyjny związany z przekształceniem papierów wartościowych na gotówkę (np. prowizja maklerska)
i – aktualna stopa procentowa do krótkoterminowych papierów wartościowych
2. Model Millera Orra – złożone otoczenie przedsiębiorstwa dla gospodarki niezrównoważonej

F – stały koszt transakcji jednakowy przy zakupie i sprzedaży
i – dzienne oprocentowanie łatwo zbywalnych obligacji
- zmienność (wariancja) dziennych wypłat gotówkowych
LL – dolny poziom zasobu gotówki (ustalony przez kierownictwo przedsiębiorstwa)

Utrzymanie optymalnego zapasu środków finansowych umożliwia:
1. terminową zapłatę zobowiązań
2. zakup nowych inwestycji
3. pełniejsze wykorzystanie mocy produkcyjnej
4. rozwinięcie sprzedaży leasingowej
5. obniżenie kosztów
6. harmonijny przepływ gotówki

Grupy sterowania zapasami:
- statystyczne
- optymalizacyjne
- dynamiczne

Metody statystyczne charakteryzują się tym, że zapasy ustalamy na podstawie wskaźników
Metody optymalizacyjne – wykorzystujemy kryterium funkcji kosztów całkowitych utrzymania zapasu, do których zaliczamy:
1. koszt tworzenia zapasu (koszty transportu, ubezpieczenia, funkcjonowania służb zaopatrzenia)
2. koszty utrzymania zapasów (koszty starzenia się zapasów, magazynowania)
3. koszty wyczerpania zapasu (przerwy w produkcji)
Ustalając bierzemy minimum wszystkich kosztów i ustalamy optymalną wielkość obrotów.
Metody dynamiczne
4. model poziomu zapasu wyznaczający moment zamawiania – podział zapasów na dwie części, całkowite wykorzystanie jednej stanowi moment zamówienia
5. model stałego cyklu zamawianie – konkretnie ustalone terminy dostaw

Polityka personalna
6. koncepcja sita
7. koncepcja kapitału ludzkiego

Motywowanie – trzy grupy środków motywacyjnych
8. środki przymusu – stosowane są gdy występuje bezpośrednie zagrożenie życia ludzkiego
9. środki zachęty – wzbudzenie zainteresowania wykonaniem zadań
wzmocnienia pozytywne – nagrody
wzmocnienia negatywne
10. środki perswazji – opierają się na partnerstwie stron – dialog, wyjaśnianie, konsultacje, negocjacje

System motywacyjny powinien mieć charakter kompleksowy
11. ocena pracowników może być dokonywana w sposób doraźny (opinie, świadectwa pracy) i w sposób systematyczny

Awansowanie uzależnione jest od
12. stażu pracy
13. indywidualnych osiągnięć pracownika

Klasyfikacja zatrudnionych wg GUS
14. zatrudnionych na stanowiskach robotniczych i nierobotniczych
15. wykonujących pracę nakładczą
16. uczniów

Inny podział
17. powiązania z działalnością przedsiębiorstwa – w oparciu o strukturę przedsiębiorstwa
a. grupa przemysłowa – bezpośrednio i pośrednio przy działalności produkcyjnej
i. robotników bezpośrednio i pośredni produkcyjnych
ii. inżynierowie techniczni – w miarę postępu zwiększa się udział inżynierów technicznych
iii. administracyjno-branżowi
iv. obsługi
v. straż
b. grupa nieprzemysłowa – inwestycje i remonty wykonywane systemem gospodarczym
c. grupa rozwojowa – zatrudnieni w komórkach których działalność służy podniesieniu warunków technicznych
d. uczniowie – na podstawie umowy o naukę zawodu
e. chałupnicy – na podstawie umowy zlecenie z powierzonych materiałów
18. wykonywanego zawodu i posiadanej specjalności – umożliwia dokształcanie pracowników
19. wg czynników socjalnych (wg płci, wieku, stażu pracy, osób pozostających na utrzymaniu pracownika)

Wg wymiaru czasu pracy
20. pełnozatrudnieni
21. niepełnozatrudnieni
22. sezonowi

Wynagrodzenie za pracę
23. osobowe
24. bezosobowe
25. honoraria
26. nagrody

Do wynagrodzeń nie zalicza się
27. świadczeń finansowanych przez ZUS
28. świadczeń rzeczowych wynikających z przepisów BHP
29. ryczałtów, ekwiwalentów za używanie własnych narzędzi
30. ryczałtów za rozłąkę
31. z tytułów podróży (delegacji)
32. należności za projekty wynalazcze i wzory projektowe
33. stypendia
34. świadczenia z funduszu

Formy wynagrodzeń:
35. czasowe
36. akordowe
37. system prowizyjny
38. system bonusowy



Zagadnienia do egzaminu:
1. Pojęcie przedsiębiorstwa (cechy, cele, funkcje)
2. Formy własnościowe i organizacyjno –prawne przedsiębiorstw (tworzenie, likwidacja)
3. Kapitały przedsiębiorstwa i źródła jego tworzenia
4. Majątek trwały przedsiębiorstwa i jego rodzaje
5. Grupowanie i zasady ewidencji środków trwałych
6. Zużycie środków trwałych
7. Amortyzacja środków trwałych
8. Miary efektywności gospodarowania środkami trwałymi
9. Gospodarka remontowa w przedsiębiorstwie
10. Zdolność produkcyjna przedsiębiorstwa
11. Majątek obrotowy
12. Efektywne gospodarowanie materiałami w przedsiębiorstwie
13. Gospodarowanie zapasami
14. Sybstytucja materiałowa
15. Polityka personalna
16. Wydajność pracy i czynniki ją kształtujące
17. Wynagrodzenie za pracę
18. Motywowanie pracowników
19. Istota postępu technicznego
20. Źródła inspiracji i innowacji technicznej
21. Badanie efektywności inwestycji
22. Luka technologiczna
23. Klasyfikacja kosztów w przedsiębiorstwie
24. Planowanie kosztów w przedsiębiorstwie